Сақтандыру агенттеріне арналған заңнама — 2026: не өзгерді және не маңызды

Сақтандыру агенті үшін 2026 жыл екі себеппен маңызды. Реттеуші заңға тәуелді актілер арқылы сатуға қойылатын талаптарды қазірдің өзінде қатаңдатты. Ал 15 қыркүйекте жарияланған «Сақтандыру нарығы туралы» заң жобасында делдалдық қағидалары толығымен дерлік қайта жазылған. Төменде қазір не қолданылатыны, не ұсынылатыны және агенттер үшін тәуекелдер қайда екені талданады.

Қазір не қолданылады

Агенттердің қызметін «Сақтандыру қызметі туралы» Заңның 18, 18-1 және 18-2-баптары реттейді. 18-бап 2025 жылғы 30 маусымдағы № 205-VIII Заңмен енгізілген өзгерістермен қолданылады. Негізгі талаптар мынадай:

• Тапсырма шарты және жеке орындау. Агенттің өкілеттіктері сақтандырушымен жасалған тапсырма шартымен айқындалады. Оларды басқа адамға сеніп тапсыруға болмайды, ал өкілеттіксіз жұмыс істеуге тыйым салынған.
• Жауапкершілікті сақтандыру. Қаржы ұйымы болып табылмайтын агент өзінің кәсіптік жауапкершілігін сақтандыру шартынсыз жұмыс істей алмайды. Бұл шарт агентпен тапсырма шарты жоқ сақтандырушымен жасалады.
• Жұмысқа рұқсат. Агент кәмелетке толған, орта білімі бар, оқудан өтіп, ең төменгі бағдарлама бойынша емтихан тапсырған, өтелмеген соттылығы жоқ және КЖ/ТҚҚ санкциялық тізімдерінде тұрмаған болуға тиіс. Қайта даярлықтан үш жылда кемінде бір рет өту міндетті.
• Тізілім. Сақтандырушы өз агенттерінің тізілімін жүргізеді және оны тұтынушыларға ашып көрсетеді. Бірыңғай тізілімді дерекқорды жүргізу жөніндегі ұйым жүргізеді. Бұзушылықтар үшін тізілімнен шығару жұмысқа тыйым салуды білдіреді: жеке тұлға үшін екі жылға, заңды тұлға үшін бір жылға.
• Эксклюзивтілік. Агент өмірді сақтандыру жөніндегі бір компанияның және (немесе) жалпы сақтандыру жөніндегі бір компанияның атынан әрекет етеді.
• Ақша. Сыйлықақы сақтандырушыға толық тапсырылады. Одан комиссияны ұстап қалуға болмайды, заңды тұлғалардан қолма-қол ақша қабылдауға тыйым салынған. Комиссия бүкіл сыйлықақы түскеннен кейін ғана төленеді.
• Тыйымдар. Агенттер міндетті сақтандыруға, зейнетақы аннуитеттеріне, мемлекеттік сатып алуларға және мемлекеттік және квазимемлекеттік сақтанушылармен жасалатын шарттарға қатыспайды. Банктік сақтандыру бойынша комиссия (пайда алушы — банк немесе МҚҰ, полис қарыз алу кезінде ресімделеді) сыйлықақының 10%-ымен шектелген.

2026 жылы не өзгерді

ҚНРДА-ның 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 3 қаулысымен сақтандырушылар қызметкерлер мен сақтандыру агенттерінің мінез-құлқына қойылатын талаптары бар клиенттердің құқықтарын сақтау саясатын бекітуге міндетті. Саясат клиентті жаңылыстыруға, маңызды ақпаратты жасыруға және өнімдерді таңуға тікелей тыйым салуға тиіс. Сақтандырушының тәуелсіз бөлімшесі бақылау сатып алуларын жүргізеді, сатудың дұрыстығын тексереді және жарамсыз өнімдерді сату фактілерін анықтайды. Сонымен қатар жеке тұлғаларды ерікті сақтандыру тарифтерінде (жинақтаушы өмірді сақтандыру мен ауру жағдайынан сақтандыруды қоспағанда) жүктеме енді нетто-мөлшерлемеден аспауға тиіс. Жүктемеге әдетте іс жүргізу шығыстары, оның ішінде делдалдардың сыйақысы енгізіледі, сондықтан бұл лимит комиссиялардың мөлшеріне тікелей әсер етеді.

Заң жобасы не ұсынады

• Эксклюзивтілік жоқ. Агент бір немесе бірнеше сақтандыру ұйымының атынан жұмыс істей алады (157-бап).
• Жаңа шекаралар. Тыйымдардың жаңа тізбесінде міндетті сақтандыру жоқ. ҚНРДА агенттер халықпен ерікті және міндетті өнімдер бойынша жұмыс істейтінін тікелей айтады. Оның орнына сақтанушысы заңды тұлға болып табылатын шарттар бойынша агенттердің делдалдық етуіне жалпы тыйым енгізіледі.
• Ашықтық. Сақтандыру шартында агенттің комиссиясы теңгемен және сыйлықақыға шаққандағы пайызбен көрсетілуге тиіс. Банктік өнімдер үшін 10% шегі сақталады.
• Жұмысқа рұқсат қатаңырақ. Лицензиясынан айырылған қаржы ұйымдарының бұрынғы басшылары үшін тексеру мерзімі бес жылды құрайды. Сақтандырушы агенттерді бірқатар талаптарға, оның ішінде санкциялық тізімдерге сәйкестігін жыл сайын тексеруге міндетті.
• Оқыту және тізілім. Агенттерді ӨРҰ да оқыта алады. Агенттердің бірыңғай тізілімін жүргізу ӨРҰ өзін-өзі реттейтін ұйымдардың тізіліміне енгізілгеннен кейін соған өтеді.
• Сақтандыру консультанты. Клиенттерге төлемдер алуға көмектесу жеке реттелетін қызмет түрі ретінде бөлініп шығарылған. Консультант бір мезгілде сақтандыру агенті мәртебесіне ие бола алмайды.

Неге назар аудару керек

• Заңды тұлғалармен жұмыс істеуге тыйым. Шағын және орта бизнеске қызмет көрсететін агенттер үшін бұл портфельдің бір бөлігінен айырылуды білдіруі мүмкін. Жоба мәтінінен қолданыстағы шарттар мен оларды ұзарту жағдайында не істеу керегі түсініксіз.
• Агенттің жауапкершілігін сақтандыру. Жобаның 157–158-баптарының жарияланған редакциясында біз қолданыстағы заңда бар агенттің кәсіптік жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы норманы таппадық. Одан әдейі бас тартылғанын талқылау барысында нақтылаған жөн.
• Көп мәселе заңға тәуелді актілерге қалдырылған. Тапсырма шартына, оқыту бағдарламасына және тізілімді жүргізуге қойылатын талаптарды ҚНРДА белгілейді. Нақты жұмыс жағдайлары осы актілер шыққаннан кейін ғана түсінікті болады.
• Комиссияларға қысым. Жүктеме лимиті, комиссияны шартта міндетті түрде ашу және бақылау сатып алулары сыйақыны бір мезгілде ашық етеді және оны тарылтады.
• Дербес деректер. Жоба агентті ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз етуге тікелей міндеттейді. Электрондық шарттарға көшкен кезде клиенттер деректерінің жария болуы үшін жауапкершілік практикалық тәуекелге айналады.

Қазір не істеу керек

1. Әрбір сақтандырушының тізілімінде бар екеніңізді, ал емтихандар мен қайта даярлық туралы құжаттарыңыздың өзекті екенін тексеріңіз.
2. Кәсіптік жауапкершілікті сақтандыруды ұзартыңыз: қолданыстағы заң бойынша онсыз жұмыс істеуге болмайды.
3. Клиенттің сақтандыру қағидаларымен және шарт талаптарымен танысқанын тіркеп отырыңыз. Бұл бақылау сатып алуы немесе шағым кезіндегі басты қорғаныс.
4. Егер портфеліңізде заңды тұлғалар көп болса, олардың үлесін бағалаңыз және брокерлік модельге көшуді немесе брокермен серіктестікті қазірден ойластырыңыз.
5. 2026 жылғы 7 қазанға дейін жобаға ескертулерді «Ашық НҚА» порталына өз бетіңізше немесе кәсіби бірлестік арқылы жіберіңіз.