2027 жылдан бастап қаржы омбудсманы және бақылау сатып алулары: клиенттерді қорғау қалай өзгереді және бұл делдалдар үшін нені білдіреді

Сақтандыру қызметтерін тұтынушыларды қорғау тек сақтандырушылардың ғана ісі болудан қалып барады: жаңа бақылау құралдары қалай болғанда да делдалдарға да қатысты. Төменде қазірдің өзінде қолданыстағы немесе алдағы айларда күшіне енетін үш өзгеріс берілген.

1. Бірыңғай Қаржы омбудсманы қызметі

2026 жылғы 30 қыркүйекте қызмет кеңесі бас қаржы омбудсманын және салалар бойынша омбудсмандарды сайлады. Бас қаржы омбудсманы әрі бір мезгілде бағалы қағаздар нарығындағы омбудсман болып Мария Хаджиева, сақтандыру саласындағы омбудсман болып Канат Алигулов сайланды. Сайлау қаржы нарығын реттеу және дамыту, байланыс және банкроттық мәселелері бойынша түзетулер туралы 2026 жылғы 16 қаңтардағы Заң шеңберінде өткізілді. Қызмет 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істей бастайды. Ол қолданыстағы банк, микроқаржы және сақтандыру омбудсмандарын біріктіреді. Оның міндеттерінің қатарында өтініштерді талдау қорытындылары бойынша қадағаланатын ұйымдардың жүйелі проблемалары мен қайталанатын тәжірибелерін анықтау аталған. Клиенттер үшін өтініштерді қарау тегін.

«Сақтандыру нарығы туралы» заң жобасында (172-бап) өтініш беруші қаржы омбудсманының шешімімен жазбаша келіскен жағдайда бұл шешім сақтандыру ұйымы үшін міндетті. Егер сақтандырушы шешімді орындамаса, ҚНРДА оған қадағалау ден қою шараларын қолданады. Шешіммен келіспейтін тараптар сотқа жүгіне алады. Бұл нормалар әзірге жоба күйінде қалып отыр.

2. Бақылау сатып алулары және таңуға тыйым салу

ҚНРДА-ның 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 3 қаулысымен сақтандырушылар клиенттердің құқықтарын қорғау жөніндегі тәуелсіз бөлімшеге ие болуға міндетті. Ол бақылау мақсатында шарттарды сатып алу арқылы қызметкерлер мен агенттердің талаптарды қалай сақтайтынын тексереді, талаптардың ашықтығын тексереді және сәйкес келмейтін өнімдерді сатуды анықтайды. Сондай-ақ ол сақтандыру омбудсманы шешімдерінің орындалуын қадағалайды. Сақтандырушының директорлар кеңесі қызметкерлер мен агенттердің мінез-құлық қағидаларын бекітеді, онда клиентті жаңылыстыруға, елеулі ақпаратты жасыруға және өнімдерді таңуға тікелей тыйым салынады. Сол қаулымен шағымдар коэффициентінің асып кетуі сақтандырушының қаржылық жағдайының нашарлағанын көрсететін факторлар тізбесіне қосылды.

3. Төлемдерді алуға көмек көрсетуді реттеу

Заң жобасы төлем алу кезінде клиентті сүйемелдеуді жеке қызмет түріне бөледі (159-бап). Мұнымен сақтандыру консультанты айналысатын болады. Жұмыс істеу үшін сақтандырушылар мен брокерлер бірлестігі, кейін ӨРҰ жүргізетін тізілімде тұру қажет. Жеке тұлғаның жоғары білімі болуы тиіс. Консультант клиенттің орнына төлем алуға, сақтандырушыдан сыйақы алуға және төлемді талап ету құқығын сатып алуға құқылы емес, ал мұндай мәміле жарамсыз деп танылады. Сақтандырушы тізілімде жоқ адамдардың өтініштерін, егер олар туыстар, адвокаттар, брокерлер және жобада көрсетілген басқа да ерекшеліктер болмаса, қараусыз қалдырады. СТКҚ-дан кепілдік төлемдері кезіндегі делдалдар үшін жоба сыйақының жоғарғы шегін белгілейді: жалпы сақтандыру бойынша төлемнің 10%-ы және өмірді сақтандыру бойынша 1%-ы (208-бап).

Бұл агенттер мен брокерлер үшін нені білдіреді

• Енді клиенттің әрбір шағымы сақтандырушының қадағалау көрсеткіштеріне әсер етеді. Сондықтан сақтандырушылар шағымдары көп агенттерді тізілімнен жиірек шығаратын болады.
• Клиенттің шарт қағидаларымен және талаптарымен танысқанын растайтын құжаттарды сақтаңыз: омбудсмандағы дау кезінде бұл басты дәлел.
• Жоба бойынша агент мәртебесі мен төлемдер жөніндегі консультант мәртебесін қатар атқаруға болмайды. Клиенттерге ақылы негізде төлем алуға көмектесетіндерге қандай рөлді таңдайтынын алдын ала шешіп алған жөн.
• Брокерлер Қаржы омбудсманы қызметі брокерлік қызметтер бойынша дауларды да қарайтынына назар аударғаны жөн. ҚНРДА хабарламасына қарағанда, сөз қаржы нарығындағы брокерлік қызметтер туралы болып отыр. Бұл сақтандыру брокерлеріне қалай қатысты болатынын қызмет құжаттары нақтылайды.