Қауымдастық сақтандыру брокерінің пулды басқару құқығын қандай негізде алатынын белгілеуді ұсынады: міндетті сақтандыру түрлері бойынша бірыңғай пулдар үшін ашық конкурс, брокерге қойылатын талаптар, бес жылдық басқару мерзімі, сапа көрсеткіштері және басқарушыны ауыстыру тәртібі.
Сақтандыру агенттері мен брокерлері қауымдастығы сақтандыру пулдарын басқарудың нақты регламентін белгілеу бастамасымен шықты: сақтандыру брокеріне пулды басқару құқығы қандай негіздер бойынша, қандай конкурс арқылы, қандай мерзімге берілетінін, брокер қандай талаптарға сай болуға тиіс екенін және басқару басқа брокерге қалай берілетінін айқындау. Бұл әсіресе міндетті сақтандыру түрлері бойынша бірыңғай сақтандыру пулдары үшін маңызды, өйткені онда басқарушы брокер іс жүзінде нарықтың тұтас сегментіндегі жалғыз делдалға айналады.
АСАБ
Сақтандыру пулдарын басқару регламенті
Брокерге қойылатын негіздер мен талаптар, міндетті сақтандыру түрлері бойынша бірыңғай пулдар үшін ашық конкурс, басқару мерзімі және басқарушыны ауыстыру тәртібі.
ҚазірБрокер келісім бойынша «тартылуы мүмкін»13-б. 9-т.
ҰсынамызКонкурс, талаптар, 5 жыл мерзім13, 17, 43-б.
Кім үшін аса маңыздыМіндетті түрлер бойынша бірыңғай пулдар3-б. 18-3) тт.
1. Бірыңғай пул неліктен бәсекелестік мәселесі болып табылады
Сақтандыру пулы — қатысушылар арасында немесе қатысушылар мен сақтандыру брокері арасында белгілі бір мерзімге жасалған бірлескен қызмет туралы шарт негізінде жекелеген сынып, сақтандыру түрі немесе тәуекел бойынша сақтандыру қызметін бірлесіп жүзеге асыратын сақтандыру ұйымдарының бірлестігі («Сақтандыру қызметі туралы» Заңның 3-бабының 18-3) тармақшасы). Пулды басқаруға тартылған брокер жетекші сақтандыру ұйымының функцияларын орындайды және бірлесіп сақтандыру шарттарына қол қояды (13-баптың 4 және 9-тармақтары), ал оған сыйақыны пул қатысушылары төлейді (17-баптың 7-1-тармағы).
Пул міндетті сақтандыру түрі бойынша құрылып, шарттар жасасудың жалғыз арнасына айналғанда, оның басқарушысы ерекше жағдайға ие болады: осы түр бойынша барлық сақтанушылар бір брокерге келеді, қалған брокерлер бұл сегментке жіберілмейді. Мысалы, 2024 жылы құрылған медицина қызметкерлерінің кәсіптік жауапкершілігін міндетті сақтандыру жөніндегі бірыңғай сақтандыру пулы осылай ұйымдастырылған: оны басқару сақтандыру брокеріне тапсырылған. Бұл ретте заң бұл құқықты неліктен дәл осы брокер алғанына және қандай мерзімге алғанына жауап бермейді. Заңдағы олқылықтарды біз «Сақтандыру пулдарын басқару: брокер үшін құқықтық белгісіздік» мақаласында егжей-тегжейлі талдадық.
МәселеЗаң не дейдіНорма
Пулды кім басқара аладықатысушылармен келісім бойынша лицензиясы бар брокер13-б. 9-т.
Брокер қалай таңдаладыбелгіленбеген—
Ол қандай талаптарға сай болуы тиістек лицензияның болуы13-б. 9-т.
Қандай мерзімгебірлескен қызмет туралы шарттың мерзімі, ең аз және ең көп шегі жоқ13-б. 2-т. 5) тт.
Басқарушыны қалай ауыстыруға боладыбелгіленбеген—
Тәртіпті кім айқындайдыуәкілетті орган — пул қызметінің тәртібі мен ерекшеліктері43-б. 26) тт.
2. Негіздер: брокерге пулды қашан сеніп тапсыруға болады
Қауымдастық пулды басқару құқығы брокерге уағдаластық бойынша емес, ашық конкурстың нәтижелері бойынша және ол белгіленген талаптарға сай болған жағдайда ғана берілетінін бекітуді ұсынады. Конкурсқа жіберуден бас тарту регламентте тікелей аталған негіздер бойынша ғана мүмкін және жазбаша дәлелденуге тиіс.
Пулды басқарушы брокерге қойылатын талаптар
Лицензия және бедел
1Тәжірибетиісті сала бойынша сақтандыру брокері ретінде кемінде үш жыл жұмыс
2Бұзушылықсызсоңғы екі жылда өтелмеген қадағалау ден қою шаралары және лицензияны тоқтата тұру жағдайлары жоқ
3Мүдделер қақтығысынсызброкер пул қатысушыларымен үлестес емес және байланысты тұлғаларды ашады
Қаржы және жауапкершілік
4Меншікті капиталпулдарды басқарушылар үшін арттырылған ең төменгі мөлшерден кем емес
5Жауапкершілікті сақтандыруброкердің кәсіптік жауапкершілігі пул көлеміне сәйкес сомаға сақтандырылған
6Бөлек шотпулдың сыйлықақылары мен төлемдері — бөлек банктік шотта
Техника
7IT-платформаонлайн рәсімдеу, бірлесіп сақтандыру шарттарын есепке алу, сақтанушылардың жеке кабинеттері
8Интеграцияларсақтандыру жөніндегі деректер базасымен және пулдың әрбір қатысушысымен деректер алмасу
9Деректерді қорғауақпараттық қауіпсіздік, резервтік көшіру, жұмыстың үздіксіздігі
Адамдар және сервис
10Залалдарды реттеуөтініштерді қабылдау қызметі және төлем мерзімдерін бақылау
11Командаандеррайтинг пен реттеу тәжірибесі бар штат, ішкі бақылау
12Өңірлер және қолдаусақтанушыларға бүкіл ел бойынша қызмет көрсету, байланыс орталығы
3. Пулды басқаруға арналған конкурс
Міндетті сақтандыру түрі бойынша бірыңғай пул үшін конкурс міндетті болуға, ал ерікті пул үшін қатысушылардың шешімі бойынша өткізілуге тиіс. Өткізу тәртібін уәкілетті орган белгілейді, ал конкурстың өзі ашық өткізіледі: жария хабарландырумен, бірыңғай талаптармен және жарияланған қорытындылармен.
Конкурс қалай өтеді
1ХабарландыруШарттары көрсетілген жария хабарландыру: сақтандыру түрі, мерзім, талаптар, бағалау өлшемшарттары, сыйақының шекті мөлшері. Өтінімдер беру мерзімі — кемінде 30 күн.
2ЖіберуТалаптарға сәйкестігін тексеру; жіберуден бас тарту — тек регламентте көзделген негіздер бойынша және жазбаша негіздемемен.
3БағалауСервис пен IT-платформаның сапасы, залалдарды реттеу, тәжірибе мен команда, сыйақы мөлшері үшін балдар; баға — жалғыз өлшемшарт емес.
4ШешімПулға қатысушы сақтандырушылар мен сақтандыру ұйымдары мен брокерлер бірлестігі қатысатын комиссия; қорытындылар мен балдар жарияланады.
5ШартБасқару мерзіміне жасалатын, сапа көрсеткіштері мен есеп беру тәртібі көрсетілген бірлескен қызмет туралы шарт.
4. Басқару мерзімі және басқарушыны ауыстыру
Пулды басқару IT-платформаға, сақтандыру жөніндегі деректер базасымен интеграцияға, залалдарды реттеу қызметіне және командаға қаражат салуды талап етеді. Мұндай салымдар жылдар бойы өтеледі, сондықтан мерзім брокер оларды өтей алатындай жеткілікті, әрі нарық басқарушыны тұрақты түрде ауыстыра алатындай шектеулі болуға тиіс. Қауымдастық мерзім өткеннен кейін қайта конкурс өткізе отырып, бес жылдық мерзімді ұсынады.
ҚазірҰсынамыз
Басқару мерзімікез келген, шарт бойынша5 жыл, содан кейін қайта конкурс
Жұмыс сапасыөлшенбейдікөрсеткіштер: төлем мерзімдері, шағымдар, платформаның қолжетімділігі; жыл сайынғы есеп
Мерзімінен бұрын тоқтатутәртібі белгіленбегентек көрсеткіштер немесе заң бұзылған кезде, ескертумен
Істерді берутәртібі белгіленбегеншарттар, деректер және аяқталмаған залалдар жаңа басқарушыға акт бойынша беріледі
Брокердің салымдарықорғалмағанброкердің кінәсінсіз мерзімінен бұрын тоқтатылған кезде амортизацияланбаған бөлігі өтеледі
5. Брокер қалай дайындала алады
Конкурсқа қатысуды жоспарлайтын брокер регламент қабылданғанға дейін-ақ алдын ала дайындала алады. Дәл осы қадамдар бүгін ерікті пулдарды басқару үшін де қажет:
Капитал және сақтандыруқоры бар меншікті капитал, кәсіптік жауапкершілік полисі
→
Платформаонлайн рәсімдеу, бірлесіп сақтандыруды есепке алу, деректер базасымен интеграциялар
→
Залалдарды реттеуөтініштерді қабылдау регламенті, мерзімдер, байланыс орталығы
→
Команда және бақылауандеррайтерлер, залалдар жөніндегі мамандар, ішкі бақылау
→
Өтінімқұжаттар, сыйақы есебі, пул жұмысының жоспары
6. Түзетулердің мәтіні
«Сақтандыру қызметі туралы» Заңға түзетулер
13-баптың 9-тармағы
Қазір: «Сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қызметін басқару үшін сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қатысушылары мен сақтандыру брокері арасында келісім болған кезде уәкілетті органның тиісті лицензиясы бар сақтандыру брокерлері тартылуы мүмкін…»
Толықтыру: «Сақтандыру брокері сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қызметін басқару үшін уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен өткізілетін конкурстың нәтижелері бойынша тартылады. Міндетті сақтандыру түрі бойынша барлық шарттар ол арқылы жасалатын сақтандыру пулы үшін конкурс өткізу міндетті».
13-бап — жаңа 10-тармақ
Толықтыру: «Сақтандыру брокерінің сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қызметін басқару мерзімі бес жылды құрайды. Мерзім өткеннен кейін жаңа конкурс өткізіледі. Сақтандыру брокері Қазақстан Республикасының заңнамасын немесе бірлескен қызмет туралы шартта белгіленген сапа көрсеткіштерін бұзған кезде басқаруды мерзімінен бұрын тоқтатуға шарттарды, мәліметтерді және аяқталмаған істерді жаңа конкурстың нәтижелері бойынша тартылған сақтандыру брокеріне бере отырып жол беріледі».
43-баптың 26) тармақшасы
Толықтыру: «…оның ішінде сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қызметін басқару үшін тартылатын сақтандыру брокеріне қойылатын талаптарды, конкурс өткізу тәртібін, өтінімдерді бағалау өлшемшарттарын, басқару сапасының көрсеткіштерін және істерді беру тәртібін».
17-бап — жаңа 7-2-тармақ
Толықтыру: «Сақтандыру (қайта сақтандыру) пулының қызметін басқаратын сақтандыру брокері жыл сайын пулдың қызметі туралы есепті жариялайды: жасалған шарттардың саны, сақтандыру сыйлықақылары, сақтандыру төлемдері, залалдарды реттеу мерзімдері және алынған сыйақының мөлшері».
Қорытынды
Заң сақтандыру брокерін пулды басқаруға тартуға рұқсат береді, бірақ мұның қандай негізде, қандай мерзімге жүзеге асатынын және брокер қандай талаптарға сай болуға тиіс екенін айтпайды. Міндетті сақтандыру түрлері бойынша бірыңғай пулдар үшін бұл ашық іріктеусіз бір брокердің ерекше жағдайын білдіреді. Қауымдастық регламент ұсынады: брокерге қойылатын негіздер мен талаптар, бірыңғай пулдар үшін міндетті ашық конкурс, қайта конкурс өткізілетін бес жылдық басқару мерзімі, сапа көрсеткіштері, мерзімінен бұрын тоқтату және істерді беру тәртібі. Мұндай қағидалар барлық брокерлерге тең қолжетімділік береді, басқарушының салымдарын қорғайды және пул жұмысын сақтанушылар мен реттеуші үшін ашық етеді.
Нормативтік база: Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 18 желтоқсандағы № 126-II «Сақтандыру қызметі туралы» Заңы — 3-баптың 18-3) тармақшасы, 13-бап, 17-баптың 1, 3, 7-1-тармақтары, 43-баптың 26) тармақшасы. Заңның редакциясы — 2026 жылғы 15 қарашадағы.
